本篇仍然是短章居多,内容涉及政治、曆史、教育和個人立身處世等諸多方面。
全篇原文共33章,本書選18章。
子嚴①聽鄭國之政,以其乘輿②濟人于溱洧③。
孟子曰:“惠而不知為政。
歲十一月④,徒杠⑤成;十二月,輿梁⑥③成,民未病涉也。
君子平其政,行辟⑦人可也,焉得人人而濟之?故為政者,每人而悅之,日亦不足矣。
”
【注釋】
①子産:名公孫僑,字子産,春秋時鄭國的賢宰相。
②乘輿:指子産乘坐的車子。
③溱(zhen)洧(wei):兩條河水的名稱,會合于河南密縣。
④十一月:周曆十一月為夏曆九月,下文十二月為夏曆十月。
⑤徒杠:可供人徒步行走的小橋。
⑥輿梁:能通車馬的大橋。
⑦辟:開辟,即開道的意思。
【譯文】
子産主持鄭國的政事時,曾經用自己乘的車去幫助人們渡過溱水和洧水。
孟子評論說:“這是小恩小惠的行為,并不懂得從政.如果他十一月修成走人的橋,十二月修成過車馬的橋,老百姓就不會為渡河而發愁了。
在上位的人隻要把政事治理好,就是出門鳴鑼開道都可以,怎麼能夠去幫助百姓一個一個地渡河呢?如果執政的人要去讨得每個人的歡心,那時間可就太不夠用了。
”
【讀解】
諸葛亮說:“治世以大德,不以小惠。
”(《三國志》)裴注引華陽國志》)
說的正是孟子的意思。
子産用自己乘坐的車子去幫助老百姓過河,這事在一般人看來是屬于愛人民的美德,因此傳為美談。
但孟子從政治家的角度來要求子産,則認為這是小恩小惠的行為,治末而沒有能夠治本,于事無補。
與其你這樣一個一個地去幫助老百姓過河,倒不如利用你手中的權力為他們把橋修好,一勞永逸地解決問題,使他們再也沒有過河的煩惱。
也就是說,政治家治國平天下,當以大局為重,而不應以小恩小惠去取悅于人,更不應以此來沽名釣譽。
從這個角度來說,孟子的觀點是很有道理的。
孟子告齊宣王曰:“君之視臣如手足,則臣視君如腹心;君之視臣如犬馬,則臣視君如國人;君之視臣如土芥,則臣視君如寇仇。
”
王曰:“禮,為舊君有服①,何如斯可為服矣?”
曰:“谏行言聽,膏澤下于民;有故而去,則君使人導之出疆,又先于其所往;去三年不反,然後收其田裡。
此之謂三有禮焉。
如此,則為之服矣。
今也為臣,谏則不行,言則不聽;膏澤不下于民;有故而去,則君搏執之,又極②之于其所往;去之日,遂收其田裡。
此之謂寇仇。
寇仇,何服之有?”
【注釋】
①為舊君有服:指離職的臣子為原先的君主服孝。
②極:窮困,這裡作使動用法,意思是使其處境極端困難。
【譯文】
孟子告訴齊宣王說:“君主把臣下當手足,臣下就會把君主當腹心;君主把臣下當狗馬,臣下就會把君主當一般不相幹的人;君主把巨下當泥土草芥,臣下就會把君主當仇敵。
”
齊宣王說:“禮制規定,已經離職的臣下也應為過去的君主展孝。
君主要怎樣做才能使他們為他服孝呢?”
孟子說:“臣下有勸谏,君主接受;臣下有建議,君主聽從.政治上的恩惠下達到老百姓。
臣下有什麼原因不得不離去,君主打發人送他出國境,并派人先到臣下要去的地方作一番安排布置,離開了三年還不回來,才收回他的土地和房屋。
這就叫做三有禮.這樣做了,臣下就會為他服孝。
如今做臣下的,勸谏,君王不接受;建議,君王不聽從。
政治上的恩惠到不了老百姓身上。
臣下有什麼原因不得不離去,君主把他捆綁起來,還想方設法使他到所去的地方窮困萬分,離開的當天就收回他的土地和房屋。
這種情況叫做仇敵。
君臣之問像仇敵一樣,還有什麼孝可服呢?”
【讀解】
所謂投桃報李,士為知己者死。
又所謂滴水之恩,當湧泉相報。
賢明的君主總是懂得這個道理,所以待臣下如手足,臣下必把君主當腹心,以死相報。
比如說劉皇叔用關羽、張飛、諸葛亮,至今傳為美談。
其實,何止君王用臣下如此,現代的用人之道,又何嘗不是如此呢?
說得通俗一點,也就是互相尊重,你敬我一寸,我敬你一尺。
不然的話,反目成仇,兩敗俱傷,也就君不君,臣不臣;領導不領導,被領導不被領導了。
那又能怪誰呢?隻能怪自己不會做領導人罷。
孟子曰:“中也養不中,才也養不才①,故人樂有賢父兄也。
如中也棄不中,才也棄不才,則賢不肖之相去,其間不能以寸②。
”
【注釋】
①中:指無過無不及的中庸之道,代指品德好的人。
養:培養、熏陶、教育。
②其間不能以才:省略了“以寸量”的“量”字。
【譯文】
孟子說:“品德修養好的人教育熏陶品德修養不好的人;有才能的人教育熏陶沒有才能的人,所以人人都樂于有好的父親和兄長。
如果品德修養好的人抛棄品德修養不好的人;有才能的人抛棄沒有才能的人,那麼,所謂好與不好之間的差别,也就相近得不能用寸來計量了。
”
【讀解】
所謂“養不教,父之過;教不嚴,師之情。
”(《三字經》賢者為師,團結大家一道進步;能者為師,幫助大家共同提高。
一言以蔽之,人人都有教育熏陶他人的義務。
否則,所謂的“好人”又好在哪裡呢?
模拟西方聖哲的話來說:“人啊,你們都是上帝的子民。
要互愛,不要抛下任何一個兄弟姐妹不管!”
所以我們要搞“希望工程”,要搞“心連心”、“手拉手”的活動。
孟子曰:“人有不為也,而後可以有為。
”
【譯文】
孟子說:“人要有所不為,然後才能有所為。
”
【讀解】
人生苦短,世事茫茫。
能成大事者,貴在目标與行為的選擇。
如果事無巨細,事必躬親,必然陷入忙忙碌碌之中,成為碌碌無為的人。
所以,一定要舍棄一些事不做,然後才能成就大事,有所作為。
子夏說:“雖小道,必有可現者焉;緻遠恐泥,是以君子不為也。
”(《論語·子張》)正是孟子這裡的意思。
總起來說,儒家所說的“不為”是為了“有為”,隻不過是要有所選擇而為,與老莊清靜“無為”的思想不是一家人。
孟子曰:“言人之不善,當如後患何?”
【譯文】
孟子說:“說人家的壞話,招來後患如何是?”
【讀解】
“誰人背後無人說,哪個人前不說人?”人的劣根性的确如此。
不過
基本
文件
流程
错误
SQL
调试
- 请求信息 : 2026-02-06 05:32:14 HTTP/2.0 GET : https://zheca.com/book/1673003/1046810.html
- 运行时间 : 0.206517s [ 吞吐率:4.84req/s ] 内存消耗:4,781.05kb 文件加载:93
- 查询信息 : 2 queries 0 writes
- 缓存信息 : 18 reads,2 writes
- /www/wwwroot/zheca.com/public/index.php ( 4.08 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/base.php ( 1.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Loader.php ( 12.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/composer/autoload_static.php ( 6.54 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Error.php ( 4.00 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/psr/log/Psr/Log/LoggerInterface.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Container.php ( 15.53 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/App.php ( 26.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Env.php ( 2.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Config.php ( 9.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/convention.php ( 11.74 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/tags.php ( 0.96 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Hook.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/common.php ( 37.88 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/helper.php ( 20.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/provider.php ( 0.62 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/app.php ( 8.05 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Env.php ( 1.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Facade.php ( 3.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cache.php ( 1.13 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/console.php ( 0.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cookie.php ( 1.11 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/database.php ( 2.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/log.php ( 1.22 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/middleware.php ( 0.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/session.php ( 1.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/template.php ( 1.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/trace.php ( 0.84 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 4.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-php72/bootstrap.php ( 1.41 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-intl-idn/bootstrap.php ( 2.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/ralouphie/getallheaders/src/getallheaders.php ( 1.60 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions.php ( 11.77 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions_include.php ( 0.15 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions.php ( 26.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions.php ( 9.65 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Support/Helpers.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Helpers.php ( 1.81 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/helper.php ( 0.18 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Hook.php ( 1.46 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Db.php ( 7.67 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Lang.php ( 7.38 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Request.php ( 57.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Log.php ( 8.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/log/driver/File.php ( 8.95 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/lang/zh-cn.php ( 12.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/route/route.php ( 3.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Route.php ( 3.83 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Route.php ( 25.79 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Domain.php ( 7.07 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleGroup.php ( 16.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Rule.php ( 28.50 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleItem.php ( 8.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleName.php ( 3.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Config.php ( 1.52 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/Behavior/AppInit.php ( 1.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/dispatch/Module.php ( 5.21 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Dispatch.php ( 9.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Middleware.php ( 5.34 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cookie.php ( 7.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/View.php ( 5.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/view/driver/Think.php ( 6.12 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Template.php ( 47.31 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/template/driver/File.php ( 2.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Session.php ( 14.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Debug.php ( 7.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cache.php ( 3.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/driver/File.php ( 7.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/Driver.php ( 8.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Chapter.php ( 63.61 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Check.php ( 2.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Base.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Controller.php ( 7.48 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/traits/controller/Jump.php ( 4.76 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/model/BooksModule.php ( 40.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Model.php ( 27.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Attribute.php ( 17.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/RelationShip.php ( 19.82 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/ModelEvent.php ( 6.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/TimeStamp.php ( 2.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Conversion.php ( 7.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Cache.php ( 2.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Connection.php ( 58.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/connector/Mysql.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/builder/Mysql.php ( 5.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Builder.php ( 36.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Query.php ( 104.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Response.php ( 9.68 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/response/View.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/runtime/temp/3bd55e974fa579e25ffeec3951e1269c.php ( 4.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/debug/Html.php ( 4.02 KB )

0.207221s