本篇集中讨論人性問題,是孟子“性善論”思想較為完整的體現。
連帶的是仁義道德與個人修養的問題。
對精神與物質、感性與理性、人性與動物性等問題也有所涉及。
全篇原文共20章,本書選14章。
告子①曰:“性猶湍水②也,決諸東方則東流,決諸西方則西流。
人性之無分于善不善也,猶水之無分于東西也。
”
孟子曰:“水信③無分于東西。
無分子上下乎?人性之善也,猶水之就④下也。
人無有不善,水無有不下。
今天水,搏而躍之,可使過颡⑤;激而行之,可使在山。
是豈水之性哉?其勢則然也。
人之可使為不善,其性亦猶是也。
”
【注釋】
①告子:生平不詳,大約做過墨子的學生,較孟于年長。
②湍(tuan)水:急流的水。
③信:誠,真。
④就:趨向。
⑤颡(sang):額頭。
【譯文】
告子說:“人性就像那急流的水,缺口在東便向東方流,缺口在西便向西方流。
人性無所謂善與不善,就像水無所謂向東流向西流一樣。
”
孟子說:“水的确無所謂向東流向西流,但是,也無所謂向上流向下流嗎?人性向善,就像水往低處流一樣。
人性沒有不善良的,水沒有不向低處流的。
當然,如果水受拍打而飛濺起來,能使它高過額頭;加壓迫使它倒行,能使它流上山崗。
這難道是水的本性嗎?形勢迫使它如此的。
人的可以迫使他做壞事,本性的改變也像這樣。
”
【讀解】
值得我們特别注意的,是孟子的雄辯風範。
随口接過論敵的論據而加以發揮,以水為喻就以水為喻。
就好比我們格鬥時說,你用刀咱們就用刀,你用槍咱們就用槍。
欲擒故縱,持之有故,言之成理。
“水信無分于東西。
無分于上下平?”一語殺入穴道,隻需要輕輕一轉,其論證便堅不可移,使讀者讀來,不得不束手就擒。
于是,我們便都是性善論者了。
隻不過,當我們放下書本而面對現實生活中的種種邪惡時,的确又會發出疑問:人性真如孟老夫子所描述的那般善良,那般純潔得一塵不染嗎?這種時候,我們即便不會成為苟子“性惡論”的信徒,多半也會同意告子的觀點了罷:“人性之無分于善不時,猶水之無分于東西也。
”
公都子①曰:“告子曰:‘性無善無不善也。
’或曰:‘性可以為善,可以為不善;是故文武興,則民好善;幽厲興,則民好暴.’或曰:‘有性善,有性不善。
是故以堯為君而有象②,以省瞽瞍③為父而有舜,以纣為兄之子,且以為君,而有微子啟、王子比幹。
’今曰‘性善’,然則被皆非與?”
孟子曰:“乃若④其情⑤,則可以為善矣,乃所謂善也。
若夫為不善,非才③之罪也。
恻隐之心,人皆有之;羞惡之心,人皆有之;恭敬之心,人皆有之;是非之心,人皆有之。
恻隐之心,仁也;羞惡之心,義也;恭敬之心,禮也;是非之心智也。
仁義禮智,非由外铄⑦我也,我固有之也,弗思耳矣。
故曰:‘求則得之,舍則失之。
’或相倍蓰⑧而無算者,不能盡其才者也。
《詩》曰:‘天生蒸民,有物有則。
民之秉彜,好是懿德⑨。
’孔子曰:‘為此詩者,其知道乎!故有物必有則;民之秉彜也,故好是懿德。
’”
【注釋】
①公都子:孟子的學生。
②象:舜的異母弟,品行不善。
③瞽(gu)瞍(SOU):舜的父親,品行不善。
④乃若:轉折連詞,大緻相當于“至于”等。
⑤情:指天生的性情。
⑥才:指天生的資質。
⑦铄(shuo):授予。
⑧蓰(xi):五倍。
⑨《詩》曰:引自《詩經·大雅·蒸民》。
蒸,衆;則,法則;秉,執;彜,常;懿,美。
【譯文】
公都子說:“告子說:‘人性無所謂善良不善良。
’又有人說:‘人性可以使它善良,也可以使它不善良。
所以周文王、周武王當朝,老百姓就善良;周幽王、周厲王當朝,老百姓就橫暴。
’也有人說:‘有的人本性善良,有的人本性不善良。
所以雖然有堯這樣善良的人做天子卻有象這樣不善良的臣民;雖然有瞽瞍這樣不善良的父親卻有舜這樣善良的兒子;雖然有殷纣王這樣不善良的侄兒,并且做了天子,卻也有微子啟、王子比幹這樣善良的長輩和賢臣。
’如今老師說‘人性本善’,那麼他們都說錯了嗎?”
孟子說:‘從天生的性情來說,都可以使之善良,這就是我說人性本善的意思。
至于說有些人不善良,那不能歸罪于天生的資質.同情心,人人都有;羞恥心,人人都有;恭敬心,人人都有;是非心,人人都有。
同情心屬于仁;羞恥心屬于義;恭敬心屬于禮;是非心屬于智。
這仁義禮智都不是由外在的因素加給我的,而是我本身固有的,隻不過平時沒有去想它因而不覺得罷了。
所以說:‘探求就可以得到,放棄便會失去。
’人與人之間有相差一倍、五倍甚至無數倍的,正是由于沒有充分發揮他們的天生資質的緣故。
《詩經》說:‘上天生育了人類,萬事萬物都有法則。
老百姓掌握了這些法則,就會崇高美好的品德。
’孔子說:‘寫這首詩的人真懂得道啊!有事物就一定有法則;老百姓掌握了這些法則,所以崇尚美好的品德。
”’
【讀解】
學生公都子更為全面地提出了人性問題來和孟子進行讨論,除了告子的觀點外,還另外舉出了兩種觀點,且有理有據,說服力較強。
這一次孟子沒有以诘難或推謬的方式進行辯論,而是正面闡述了自己關于人性本善的看法。
說是闡述,其實也是重申,因為其主要内客,即關于恻隐、羞惡、恭敬、是非“四心”以及它們與仁、義、禮、智之間的内在聯系,他在《公孫五上》裡已經提出并闡述過了。
隻不過在那裡是從“人皆有不忍人之心”出發,探讨“四心”與“仁政”之間的關系,具有政治心理學的色彩。
而這裡則是純從人性探讨的角度出發,回答學生關于人性是否天生善良的問題。
其實,到底人性是如孟子的看法天生善良,還是如苟子的看法天生邪惡,或者如告子等人的看法無所謂善也無所謂惡,這是一個很難說得清的問題。
即便是哲學思想進步發展到今天,對于這個古老的話題,學者們往往也莫衷一是,各執一端。
所以,孟子的看法的确也隻能代表一家之言。
值得我們注意的是,孟子在這裡進一步提出了“求則得之,舍得失之”的問題。
按照孟子的看法,不僅人性本善,人性本來有“四心”,就連仁義禮智這四種品質道德,也都是“我固有之也,隻不過平時我們沒有去想它因而不覺得罷了。
所以,現在我們應該做的就是
基本
文件
流程
错误
SQL
调试
- 请求信息 : 2026-02-05 23:35:36 HTTP/2.0 GET : https://zheca.com/book/1673016/1046814.html
- 运行时间 : 0.093200s [ 吞吐率:10.73req/s ] 内存消耗:4,778.20kb 文件加载:93
- 查询信息 : 1 queries 0 writes
- 缓存信息 : 18 reads,0 writes
- /www/wwwroot/zheca.com/public/index.php ( 4.08 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/base.php ( 1.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Loader.php ( 12.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/composer/autoload_static.php ( 6.54 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Error.php ( 4.00 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/psr/log/Psr/Log/LoggerInterface.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Container.php ( 15.53 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/App.php ( 26.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Env.php ( 2.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Config.php ( 9.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/convention.php ( 11.74 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/tags.php ( 0.96 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Hook.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/common.php ( 37.88 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/helper.php ( 20.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/provider.php ( 0.62 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/app.php ( 8.05 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Env.php ( 1.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Facade.php ( 3.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cache.php ( 1.13 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/console.php ( 0.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cookie.php ( 1.11 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/database.php ( 2.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/log.php ( 1.22 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/middleware.php ( 0.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/session.php ( 1.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/template.php ( 1.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/trace.php ( 0.84 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 4.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-php72/bootstrap.php ( 1.41 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-intl-idn/bootstrap.php ( 2.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/ralouphie/getallheaders/src/getallheaders.php ( 1.60 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions.php ( 11.77 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions_include.php ( 0.15 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions.php ( 26.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions.php ( 9.65 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Support/Helpers.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Helpers.php ( 1.81 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/helper.php ( 0.18 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Hook.php ( 1.46 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Db.php ( 7.67 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Lang.php ( 7.38 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Request.php ( 57.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Log.php ( 8.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/log/driver/File.php ( 8.95 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/lang/zh-cn.php ( 12.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/route/route.php ( 3.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Route.php ( 3.83 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Route.php ( 25.79 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Domain.php ( 7.07 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleGroup.php ( 16.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Rule.php ( 28.50 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleItem.php ( 8.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleName.php ( 3.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Config.php ( 1.52 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/Behavior/AppInit.php ( 1.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/dispatch/Module.php ( 5.21 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Dispatch.php ( 9.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Middleware.php ( 5.34 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cookie.php ( 7.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/View.php ( 5.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/view/driver/Think.php ( 6.12 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Template.php ( 47.31 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/template/driver/File.php ( 2.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Session.php ( 14.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Debug.php ( 7.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cache.php ( 3.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/driver/File.php ( 7.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/Driver.php ( 8.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Chapter.php ( 63.61 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Check.php ( 2.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Base.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Controller.php ( 7.48 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/traits/controller/Jump.php ( 4.76 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/model/BooksModule.php ( 40.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Model.php ( 27.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Attribute.php ( 17.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/RelationShip.php ( 19.82 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/ModelEvent.php ( 6.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/TimeStamp.php ( 2.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Conversion.php ( 7.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Cache.php ( 2.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Connection.php ( 58.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/connector/Mysql.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/builder/Mysql.php ( 5.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Builder.php ( 36.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Query.php ( 104.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Response.php ( 9.68 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/response/View.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/runtime/temp/3bd55e974fa579e25ffeec3951e1269c.php ( 4.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/debug/Html.php ( 4.02 KB )

0.093844s