本篇除了論述大儒的作用外,還論述了聖人、君子、勁士、雅儒、小儒、俗儒、俗人、衆人、鄙夫幾類人的德行,并強調了學習與法度的重要性。
大儒之效:武王崩,成王幼,周公屏成王而及武王,以屬天下,惡天下之倍周也。
履天子之籍,聽天下之斷,偃然如固有之,而天下不稱貪焉。
殺管叔,虛殷國,而天下不稱戾焉。
兼制天下,立七十一國,姬姓獨居五十三人,而天下不稱偏焉。
教誨開導成王,使谕于道,而能揜迹于文武。
周公歸周,反籍于成王,而天下不辍事周;然而周公北面而朝之。
天子也者,不可以少當也,不可以假攝為也;能則天下歸之,不能則天下去之。
是以周公屏成王而及武王,以屬天下,惡天下之離周也。
成王冠,成人,周公歸周,反籍焉,明不滅主之義也。
周公無天下矣;鄉有天下,今無天下,非擅也;成王鄉無天下,今有天下,非奪也;變埶次序節然也。
故以枝代主而非越也;以弟誅兄而非暴也;君臣易位而非不順也。
因天下之和,遂文武之業,明主枝之義,抑亦變化矣,天下厭然猶一也。
非聖人莫之能為。
夫是之謂大儒之效。
【譯文】
偉大的儒者所起的作用是:周武王去世時,成王還年幼,周公旦擁護成王而繼承武王之位來統轄天下,是因為他擔心天下人要背叛周家王朝。
他登上了天子之位,處理天下的決策,心安理得地就像他本來就該擁有這樣的權力似的,而天下人并不說他貪婪;他殺了管叔,使殷國國都成了廢墟,但天下人并不說他兇暴;他全面控制了天下,設置了七十一個諸侯國,其中出于周王家族的姬姓諸侯就占了五十三個,但天下人并不說他偏私。
他教誨、開導成王,使成王明白禮義之道,從而能踏着文王、武王的足迹繼續前進。
周公把周家的天下和王位歸還給成王,而天下人并沒有停止事奉周王朝,然後周公才回到臣位上,北面而朝拜成王。
天子這種職權,不可以讓年幼的人掌管,也不可以由别人代理行使。
能負擔起這個重任,天下人就會歸順他;不能,天下人就會背離他。
因此周公擁護成王而繼承武王之位來統轄天下,是怕天下人背叛周王朝。
成王行了冠禮,已經成人,周公便把周家的天下和王位歸還給成王,以此來表明他不滅掉嫡長子的道義。
于是周公就沒有統治天下的權力了。
他過去擁有天下,現在沒有天下,這并不是禅讓;成王過去沒有天下,現在擁有了天下,這并不是篡奪;這是君權更替的法定次序受禮法節制而正應如此。
所以周公以旁支的身份來代替嫡長子執政并不算超越本分,以弟弟的身分誅殺兄長管叔也不算殘暴,君與臣變換了位置也不算不順。
周公憑借天下人的同心合力,完成了文王、武王的事業,彰明了庶子與嫡長子之間的關系準則,雖然盡權變之能事,但天下卻安安穩穩地始終如一。
除了聖人沒有人能夠做到這一點,這可以說是偉大的儒者所起的作用。
秦昭王問孫卿子曰:“儒無益于人之國。
”孫卿子曰:“儒者法先王,隆禮義,謹乎臣子而緻貴其上者也。
人主用之,則埶在本朝而宜;不用,則退編百姓而悫;必為順下矣。
雖窮困凍餧,必不以邪道為貪。
無置錐之地,而明于持社稷之大義。
嘄呼而莫之能應,然而通乎财萬物,養百姓之經紀。
埶在人上,則王公之材也;在人下,則社稷之臣,國君之寶也;雖隐于窮閻漏屋,人莫不貴之,道誠存也。
“仲尼将為司寇,沈猶氏不敢朝飲其羊,公慎氏出其妻,慎潰氏踰境而徙,魯之粥牛馬者不豫賈,修正以待之也。
居于阙黨,阙黨之子弟罔不分,有親者取多,孝弟以化之也。
儒者在本朝則美政,在下位則美俗。
儒之為人下如是矣。
”
【譯文】
秦昭王問荀子說:“儒者對于人世間的國家沒有什麼益處吧?”
荀子說:“儒者,是效法古代的聖明帝王、崇尚禮義、要使臣子謹慎守職而極其敬重他們君主的人。
君主如果任用他們,那麼他們位在朝廷而合宜地處理政事;如果不用他們,那麼他們就退身歸入百姓行列而謹慎老實地做人;無論如何,他們一定做一個順從的臣民。
他們即使貧窮困苦、受凍挨餓,也一定不會用不正當的手段去謀取财利;即使沒有立錐之地,也深明維護國家的大義;即使大聲疾呼而沒有人能響應他們,可是他們精通管理萬物、養育人民的綱領。
如果他們的地位在别人之上,那就是當天子、諸侯的幹才;如果在别人之下,那就是國家的能臣、國君的寶貴财富。
即使隐居在偏僻的裡巷與狹小簡陋的房屋之中,人們也沒有不尊重他們的,因為治國之道确實掌握在他們手中。
孔子将要擔任魯國司法大臣的時候,沈猶氏不敢再在早晨喂自己的羊喝水了,公慎氏休掉了自己的妻子,慎潰氏越境搬走了,魯國賣牛馬的也不再漫天要價了,這是因為孔子總是預先用正道去對待人們的緣故。
孔子住在阙黨的時候,阙黨的子弟将網獲的魚獸進行分配時,有父母親的子弟就多得一些,這是因為孔子用孝順父母尊敬兄長的道理感化了他們。
儒者在朝廷上當官,就能使朝政完美;在下面做個老百姓,就能使風俗完美。
儒者做臣民時就像這樣的啊。
”
王曰:“然則其為人上何如?”孫卿曰:“其為人上也,廣大矣!志意定乎内,禮節修乎朝,法則度量正乎官,忠信愛利形乎下。
行一不義,殺一無罪,而得天下,不為也。
此若義信乎人矣,通于四海,則天下應之如讙。
是何也?則貴名白而天下治也。
故近者歌讴而樂之,遠者竭蹶而趨之,四海之内若一家,通達之屬莫不從服。
夫是之謂人師。
詩曰:‘自西自東,自南自北,無思不服。
’此之謂也。
夫其為人下也如彼,其為人上也如此,何謂其無益于人之國也!”昭王曰:“善!”
【譯文】
秦昭王說:“那麼儒者當了君主又怎麼樣呢?”
荀子說:“儒者當了君主,影響就廣大了。
他在内心意志堅定;于是在朝廷上,禮節就會整饬;在官府中,法律準則、規章制度就會公正不阿;在民間,忠誠、老實、仁愛、利人等美德就會蔚然成風。
做一件不義的事,殺一個無罪的人,而能取得天下,他也不幹。
這種做君主的道義被人民相信了,傳遍了四面八方,那麼天下的人就會像異口同聲地歡呼一樣來響應他。
這是為什麼呢?是因為他尊貴的名聲明顯卓著而天下得到了治理的緣故。
所以近處的人歌頌他而且熱愛他,遠處的人竭力奔走來投奔他。
四海之内就像一個家庭似的,凡是交通能到達的地方,沒有誰不服從。
這可以稱作是人民的君長了。
《詩》雲:‘從西到東,從南到北,沒有哪個不服從。
’說的就是這種情況啊。
儒者做臣民的時候像上述那樣,他當了君主就像這樣,怎麼能說他們對于人世間的國家沒有什麼益處呢?”
秦昭王說:“講得好。
”
先王之道,人之隆也,比中而行之.曷謂中?曰:禮義是也.道者,非天之道,非地之道,人之所以道也,君子之所道也.
【譯文】
古代聖明帝王的政治原則,是仁德的最高體現,因為他們是順着中正之道來實行它的。
什麼叫做中正之道呢?我要說:禮義就是這種中正之道。
我所謂的原則,不是指上天的運動規律,也不是指大地的變化規律,而是指人類所要遵行的準則,是君子所遵循的原則。
君子之所謂賢者,非能遍能人之所能之謂也;君子之所謂知者,非能遍知人之所知之謂也;君子之所謂辯者,非能遍辯人之所辯之謂也;君子之所謂察者,非能遍察人之
基本
文件
流程
错误
SQL
调试
- 请求信息 : 2026-02-05 04:43:55 HTTP/2.0 GET : https://zheca.com/book/1709641/1046875.html
- 运行时间 : 0.113136s [ 吞吐率:8.84req/s ] 内存消耗:4,767.84kb 文件加载:93
- 查询信息 : 1 queries 0 writes
- 缓存信息 : 18 reads,0 writes
- /www/wwwroot/zheca.com/public/index.php ( 4.08 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/base.php ( 1.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Loader.php ( 12.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/composer/autoload_static.php ( 6.54 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Error.php ( 4.00 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/psr/log/Psr/Log/LoggerInterface.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Container.php ( 15.53 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/App.php ( 26.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Env.php ( 2.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Config.php ( 9.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/convention.php ( 11.74 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/tags.php ( 0.96 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Hook.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/common.php ( 37.88 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/helper.php ( 20.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/provider.php ( 0.62 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/app.php ( 8.05 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Env.php ( 1.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Facade.php ( 3.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cache.php ( 1.13 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/console.php ( 0.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cookie.php ( 1.11 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/database.php ( 2.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/log.php ( 1.22 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/middleware.php ( 0.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/session.php ( 1.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/template.php ( 1.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/trace.php ( 0.84 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 4.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-php72/bootstrap.php ( 1.41 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-intl-idn/bootstrap.php ( 2.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/ralouphie/getallheaders/src/getallheaders.php ( 1.60 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions.php ( 11.77 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions_include.php ( 0.15 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions.php ( 26.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions.php ( 9.65 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Support/Helpers.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Helpers.php ( 1.81 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/helper.php ( 0.18 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Hook.php ( 1.46 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Db.php ( 7.67 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Lang.php ( 7.38 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Request.php ( 57.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Log.php ( 8.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/log/driver/File.php ( 8.95 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/lang/zh-cn.php ( 12.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/route/route.php ( 3.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Route.php ( 3.83 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Route.php ( 25.79 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Domain.php ( 7.07 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleGroup.php ( 16.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Rule.php ( 28.50 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleItem.php ( 8.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleName.php ( 3.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Config.php ( 1.52 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/Behavior/AppInit.php ( 1.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/dispatch/Module.php ( 5.21 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Dispatch.php ( 9.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Middleware.php ( 5.34 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cookie.php ( 7.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/View.php ( 5.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/view/driver/Think.php ( 6.12 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Template.php ( 47.31 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/template/driver/File.php ( 2.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Session.php ( 14.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Debug.php ( 7.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cache.php ( 3.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/driver/File.php ( 7.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/Driver.php ( 8.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Chapter.php ( 63.61 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Check.php ( 2.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Base.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Controller.php ( 7.48 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/traits/controller/Jump.php ( 4.76 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/model/BooksModule.php ( 40.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Model.php ( 27.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Attribute.php ( 17.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/RelationShip.php ( 19.82 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/ModelEvent.php ( 6.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/TimeStamp.php ( 2.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Conversion.php ( 7.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Cache.php ( 2.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Connection.php ( 58.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/connector/Mysql.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/builder/Mysql.php ( 5.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Builder.php ( 36.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Query.php ( 104.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Response.php ( 9.68 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/response/View.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/runtime/temp/3bd55e974fa579e25ffeec3951e1269c.php ( 4.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/debug/Html.php ( 4.02 KB )

0.113828s