本篇以論立身處世的“出處”、氣節等為主,很富有哲理性,當然也仍然離不開政治。
全篇原文共10章,本書選8章。
陳代①曰:“不見諸侯,宜若小然;今一見之,大則以王,小則以霸。
且《志》曰:‘枉尺而直尋②’,宜若可為也。
”
孟子曰:“昔齊景公田③,招虞人以旌④,不至,将殺之。
志士不忘⑤在溝壑,勇士不忘喪其元⑥。
孔子奚取焉?取非其招不往也.如不待其招而往,何哉?且夫枉尺而直尋者,以利言也。
如以利,則枉尋直尺而利,亦可為與?昔者趙簡子⑦使王良⑧與劈奚⑨乘,終日而不獲一禽。
嬖奚反命⑩曰:‘天下之賤工也。
’或以告王良。
良曰:‘請複之。
’強而後可,一朝而獲十禽。
嬖奚反命曰:‘天下之良工也。
’簡子曰:‘我使掌與女乘。
’謂王良。
良不可,曰:‘吾為之範我馳驅(11),終日不獲一;為之詭遇(12),一朝而獲十。
詩雲:“不失其馳,舍矢如破(13)。
”我不貫(14)小人乘,請辭。
’禦者且羞與射者比(15);比而得禽獸,雖若丘陵,弗為也。
如枉道而從被,何也?且子過矣:枉己者,未有能直人者也。
”
【注釋】
①陳代:孟子的學生。
②枉:屈。
尋:八尺為一尋。
③田:打獵。
④招虞人以旌:虞人,守獵場的小官。
古代君王有所召喚,一定要有相應的标志,旌旗是召喚大夫的,弓是召喚士的,若是召喚虞人,隻能用皮冠.所以這個虞人不理睬齊景公用旗旗的召喚。
《左傳·昭公二十年》曾經載過這一件事,孔子并對這個虞人有所稱贊,所以下文孟子說到“孔子奚取焉”.
⑤不忘:不忘本來是常常想到的意思,雖然常常想到自己“在溝壑”和“喪其元”的結局,但并不因此而貪生怕死。
所以,這裡的“不忘”也可以直接理解為“不怕”。
⑥元:首,腦袋。
⑦趙筒子:名鞍,晉國大夫。
⑧王良:春秋末年著名的善于駕車的人。
⑨嬖奚:一個名叫奚的受寵的小臣。
⑩反命:複命。
反同“返”。
(11)範我馳驅:使我的驅馳規範。
“範”在這裡作動詞,使……規範。
(12)詭遇:不按規範駕車。
(13)不失其馳,舍矢如破:引自《詩經·小雅·車攻》。
意為按規範駕車,箭放出就能射中目标。
(14)貫:同“慣”,習慣。
(15)比:合作。
【譯文】
陳代說:“不去拜見諸侯,似乎隻是拘泥于小節吧。
如今一去拜見諸侯,大則可以實施仁政,使天下歸服;小則可以稱霸諸侯。
況且《志》書上說:‘彎曲着一尺長,伸展開來八尺長。
’似乎是可以這樣以屈求伸的罷。
”
孟子說:“從前齊景公打獵,用族旗召喚獵場的管理員,那管理員因為他召喚的方式不對而不予理睬。
齊景公想殺了他,他卻一點也不怕。
因而受到孔子的稱贊。
所以,有志之士不怕棄屍山溝,勇敢的人不怕丢掉腦袋。
孔子認為那獵場管理員哪一點可取呢?就是取他因召喚不當就不去的精神。
如果我不等到諸侯的召喚就自己上門去,是為了什麼呢?況且,所謂彎曲着一尺長,伸展開來八尺長的說法,是從利益的角度來考慮問題的。
如果從利益的角度來考慮問題,就是彎曲着八尺長,伸展開一尺,那也是有利益的啊,難道也可以于嗎?從前趙簡子命令王良為他所寵愛的小臣名叫奚的駕車去打獵,整整一天沒有打着一隻獵物。
那奚回去後向趙簡子報告說:‘王良真是天下最不會駕車的人了!’有人把這話告訴了王良。
王良便對奚說:‘請讓我再為您駕一次車。
’奚勉強同意了,結果一個清晨就打了十隻獵物。
奚回去後又向趙簡子報告說:‘王良真是天下最會駕車的人啊!’趙簡子說:‘我讓他專門為你駕車吧。
’當趙簡子征求王良的意見時,王良卻不肯幹了。
他說:‘我按規範為他駕車,他一整天都打不到一隻獵物;我不按規範為他駕車,他卻一個清晨就打了十隻獵物。
《詩經》說:“按照規範駕車去,箭一放出就中的。
”我不習慣為他這樣的小人駕車,請您讓我辭去這個差事。
’駕車的人尚且羞于與不好的射手合作,即便合作可以打到堆集如山的獵物也不于。
如果我現在卻扭曲自己去追随那些諸侯,那又是為了什麼呢?況且,你的看法是錯誤的:扭曲自己,是不可能讓别人正直的。
”
【讀解】
陳代為孟子所出的是一個以屈求伸的主意。
“枉尺而直尋”,先彎曲自己,哪怕顯得隻有一尺長,有朝一日實現抱負,伸展開來,就可以有八尺長了。
陳代所說的,其實正是蘇秦、張儀等縱橫家的做法。
先順着諸侯們的味口來,然後再慢慢實施自己的思想主張。
說穿了,有一點機會主義的味道。
所以,孟子堅決不同意,而以“志士不忘在溝壑,勇士不忘喪其元”的方正剛直為行為主張.
同時以齊景公時的獵場管理員和趙簡子時的優秀駕駛員王良為範例,說明了君子在立身出處上不能苟且,不能搞機會主義的道理。
最後指出,機會主義的路其實也是走不通的,因為,“枉己者,未有能直人者也。
”把自己弄得彎曲起來,扭曲了人格,怎麼還可能去讓别人正直呢?這就又回到他的前輩孔子的說法去了:“不能正其身,如正人何?”(《論語·子路》)自己不能夠正直,怎麼可能去讓别人正直呢?
内容大同小異,沒有多大區别。
隻不過孟子的出發點是反對投機取巧的機會主義。
從這裡我們可以看到,雖然孔、孟都很倡導通權達變的思想,但在立身處世的出處方面,卻是非常認真而不可苟且的。
因為,對他們來說,這是一個原則問題。
或許正是因為堅持這個原則而影響了他們的學說為當世所用,使他們在世的時候沒有能夠“大行其道”。
但從另一方面來說,也許正因為他們堅持了這個原則,才使他們的學說在身後流傳下下去,曆千年而不衰,使他們本身也成為聖人、亞聖人。
對于現代人來說,由于社會分工的愈益精細,職業的愈益分化,立身處世的“出處”問題似乎已不那麼突出了。
但面臨擇業,面臨進退,面臨鋪天蓋地的招聘廣告和所謂“雙向選擇”,是否還是有必要考慮考慮自己的“出處”問題呢?
景春①曰:“公孫衍②、張儀②豈不誠大丈夫哉?一怒而諸侯懼,安居而天下熄①”
孟子曰:“是焉得為大丈夫乎?子未學禮乎?丈夫之冠也,父命之⑤;女子之嫁也,母命之,往送之門,戒之曰:‘往之女家,必敬必戒,無違夫子!’以順
基本
文件
流程
错误
SQL
调试
- 请求信息 : 2026-02-06 04:39:39 HTTP/2.0 GET : https://zheca.com/book/1746155/1046805.html
- 运行时间 : 0.121157s [ 吞吐率:8.25req/s ] 内存消耗:4,773.60kb 文件加载:93
- 查询信息 : 1 queries 0 writes
- 缓存信息 : 18 reads,0 writes
- /www/wwwroot/zheca.com/public/index.php ( 4.08 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/base.php ( 1.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Loader.php ( 12.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/composer/autoload_static.php ( 6.54 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Error.php ( 4.00 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/psr/log/Psr/Log/LoggerInterface.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Container.php ( 15.53 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/App.php ( 26.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Env.php ( 2.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Config.php ( 9.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/convention.php ( 11.74 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/tags.php ( 0.96 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Hook.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/common.php ( 37.88 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/helper.php ( 20.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/provider.php ( 0.62 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/app.php ( 8.05 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Env.php ( 1.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Facade.php ( 3.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cache.php ( 1.13 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/console.php ( 0.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cookie.php ( 1.11 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/database.php ( 2.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/log.php ( 1.22 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/middleware.php ( 0.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/session.php ( 1.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/template.php ( 1.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/trace.php ( 0.84 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 4.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-php72/bootstrap.php ( 1.41 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-intl-idn/bootstrap.php ( 2.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/ralouphie/getallheaders/src/getallheaders.php ( 1.60 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions.php ( 11.77 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions_include.php ( 0.15 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions.php ( 26.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions.php ( 9.65 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Support/Helpers.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Helpers.php ( 1.81 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/helper.php ( 0.18 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Hook.php ( 1.46 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Db.php ( 7.67 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Lang.php ( 7.38 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Request.php ( 57.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Log.php ( 8.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/log/driver/File.php ( 8.95 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/lang/zh-cn.php ( 12.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/route/route.php ( 3.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Route.php ( 3.83 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Route.php ( 25.79 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Domain.php ( 7.07 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleGroup.php ( 16.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Rule.php ( 28.50 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleItem.php ( 8.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleName.php ( 3.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Config.php ( 1.52 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/Behavior/AppInit.php ( 1.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/dispatch/Module.php ( 5.21 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Dispatch.php ( 9.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Middleware.php ( 5.34 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cookie.php ( 7.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/View.php ( 5.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/view/driver/Think.php ( 6.12 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Template.php ( 47.31 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/template/driver/File.php ( 2.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Session.php ( 14.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Debug.php ( 7.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cache.php ( 3.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/driver/File.php ( 7.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/Driver.php ( 8.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Chapter.php ( 63.61 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Check.php ( 2.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Base.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Controller.php ( 7.48 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/traits/controller/Jump.php ( 4.76 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/model/BooksModule.php ( 40.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Model.php ( 27.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Attribute.php ( 17.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/RelationShip.php ( 19.82 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/ModelEvent.php ( 6.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/TimeStamp.php ( 2.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Conversion.php ( 7.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Cache.php ( 2.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Connection.php ( 58.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/connector/Mysql.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/builder/Mysql.php ( 5.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Builder.php ( 36.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Query.php ( 104.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Response.php ( 9.68 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/response/View.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/runtime/temp/3bd55e974fa579e25ffeec3951e1269c.php ( 4.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/debug/Html.php ( 4.02 KB )

0.121939s