張冠李戴是生活中非常常見的語言現象。
一般地說,但凡不那麼好的事情,總會有個委婉的說法。
一、隔兒屁着涼大海棠
周有光先生的《語文閑談》一書中講了這麼個故事。
1972年,尼克松總統訪華時,随行記者中有能說中文的,在街上采訪。
他掏出一張林彪的照片,間一個小孩:這個人到哪兒去了?
小孩說:隔兒了。
記者不懂,問:什麼?
小孩又說:隔兒屁了。
記者還是不懂,又問:什麼?
小孩又說:隔兒屁着涼了。
記者更不懂了,隻好再問:你說這個人到底哪兒去了?
小孩也隻好更詳細地說:隔兒屁着涼一個大海棠!
這可真是讓人丈二和尚摸不着頭腦。
别說是老外了,便是咱們中國人,十有八九聽了也是一頭的霧水。
什麼叫隔兒了?什麼叫屁了?什麼又叫隔兒屁着涼一個大海棠?整個一莫名其妙!
其實,說白了也很簡單,就是死了。
死了就是死了,怎麼叫隔兒了,和大海棠又有什麼關系?原來這就叫“忌諱”,也叫“塔布”。
塔布(taboo或tabu)是人類學的名詞,語出南太平洋湯加群島,意思是禁忌,包括行為的禁忌和語言的禁忌。
語言的禁忌也無非兩個方面:一是某些神聖的詞不能說,或不能随便說,或隻能由特殊身份的人使用;二是某些不祥或低賤、污穢的詞也不能說。
比如“朕”,原本是“自身”的意思,但後來規定隻有皇帝才能稱“朕”,老百姓也就“身不由己”,不敢說了。
至于“死”,則是從皇帝到平民都忌諱的,當然也不能說。
不能說,又不能不說,怎麼辦呢?便隻好“張冠李戴”,拿别的甚至毫不相幹的東西來說事,比如把“死了”說成“隔兒屁着涼一個大海棠”就是。
外國人的辦法更絕,是“嫁禍于人”。
比如性病,在英國叫“西班牙痘”,在法國叫“意大利病(尼亞波利特病)”,在東歐則叫“法國病”。
大家都往外國推,自己是不負責任的,也就心安理得,沒事兒人一樣(參見陳原《社會語言學》)。
忌諱性病,是因為不光彩;忌諱死亡,則是因為不吉利。
人總是要死的,但沒有人願意死,好死不如賴活着,所以“死”之一詞,曆來就有種種委婉的說法,據說在英語中有一百零二種,漢語中則不下三百之數(參見曲彥斌《民俗語言學》)。
常用的有去世、過世、逝世、長眠、安息等等。
這些說法都帶有感情色彩,比較好聽的有仙逝、歸西、百年之後,不好聽的有斷氣、蹬腿、見了閻王,更不好聽的則有隔了、屁了、玩兒完了、喂了野狗、聽蛐蛐兒叫喚去了。
這些說法又有官方和民間、書面和口頭兩種。
駕崩、大行、坐化、圓寂、犧牲、就義、捐軀、殉國、盡忠、成仁等等是前一種,揣腿兒、回去了、彈老三、一腳去、翹辮子、上西天,是後一種。
但不管怎麼說,反正不說“死”。
不但“死”不能說,連和“死”同音的字也不能說。
上海話“洗”和“死”同音,就不說“洗”,得說“汏”(讀如打)。
洗頭叫汏頭,洗澡叫汏浴,洗手絹叫汏汏絹頭。
外地人到上海理發,理發師問“侬格頭汏勿”,外地人聽了吓一跳,不知道理發為什麼還要“打頭”。
如果理發要“打頭”,那麼洗澡要不要“打屁股”?上海人肯定回答說“要”。
不但屁股要“汏”,其他别的什麼地方也一樣格統統都要“汏”格。
但在上海,卻是不得不這麼說的。
比如不說“侬先汏”,而說“侬先洗”,就等于叫别人先去死(侬去死)了。
舊上海有家廣東人開的“先施公司”,生意就不如“永安公司”好,因為在上海人聽來,“先施”就是“先死”,哪有“永安”吉利?
其實廣東人也是忌諱“死”的。
廣東人從來不說“氣死我了”、“笑死我了”,而說“激生我”,“笑生我”。
也不說“忙得要死”,而說“忙得滿天神佛”。
廣東人也忌諱與“死”同音的字,所以在廣東,樓層沒有四樓,門牌沒有4号。
他們還忌諱血,因此豬血就叫“豬紅”。
上海的規矩,則是探望病人不能帶蘋果,新娘上門不能吃瓜,因為在上海話中,“蘋果”與“病故”諧音,“瓜”與“寡”音同。
拎着蘋果去看病人,等于咒人家“病故”;新娘一進門就吃瓜,豈非存心要守寡?因此不但吃不得,也說不得。
“梨”和“離”諧音,在一些地方就改叫“圓果”。
也不能分着吃,以免“分離”。
還有“鐘”,也不能作為禮物送人,尤其不能送給老年人,以免人家以為你是來“送終”。
可惜人總是要死的。
死并不可怕,可怕的是“死無葬身之地”。
于是棺材便是稍有積蓄者的必備之物。
“棺材”就是“官”與“财”,好像誰睡進去誰就升官發财。
所以擡起棺材叫“升棺”(升官),擡進棺材叫“進材”(進财)。
棺材的木材要好,釘子要多,叫“财丁(材釘)兩旺”。
然而一個人,死都死了,還升什麼官,發什麼财?莫非到“冥府銀行”去當總經理,或者到閻王殿裡去做财政部長?如果進了棺材就是升官發财,那麼,反過來說,升官發财豈不等于進了棺材?很遺憾,不會有人來認這個死理。
張冠李戴原本就是不講道理的,隻不過圖個吉利罷了。
這就叫忌諱,也叫塔布。
二、禁忌種種
全國各地都有忌諱。
北方忌醋。
因為“醋”與“錯”音近。
吃飯的時候,問人家“吃不吃醋”,就更是會引起誤會。
結果北方一些地區(如山西)便幹脆管醋叫“忌諱”。
粵語忌肝。
因為“肝”和“幹”同音,結果豬肝叫豬潤,雞肝叫雞潤,豆腐幹叫豆潤。
吳語忌藥。
結果吃藥叫吃茶,真正的茶則叫“茶葉茶”。
上海話甚至忌“鵝”,因為“鵝”與“我”同音,弄不好“殺鵝”就成了“殺我”,所以上海人把鵝叫做白烏龜。
黑龍江富克山的淘金人連姓氏都有忌諱,姓吳、姓白的人進山淘金前先得改姓。
因為姓白的進山是“白來了”,姓吳又意味着“無”。
吃人的老虎當然也忌諱。
于是北方叫大蟲,溫州叫大貓,長沙則把腐乳叫貓乳,把府正街叫貓正街,好像老虎一改名,就不再張牙舞爪,全變成“乖乖貓”了。
但“虎背熊腰”不能說成“貓背熊腰”,“虎頭蛇尾”不能說成“貓頭蛇尾”,“虎踞龍盤”當然也不能叫“貓踞龍盤”,而“貓視耽耽”或“不入貓穴,焉得貓子”就更不像話了。
其實虎比貓好,貓總給人谄媚的感覺,虎則象征着生氣勃勃,威武雄壯。
要不怎麼叫“生龍活虎”呢
基本
文件
流程
错误
SQL
调试
- 请求信息 : 2026-02-06 00:42:13 HTTP/2.0 GET : https://zheca.com/book/1592748/637674.html
- 运行时间 : 0.099418s [ 吞吐率:10.06req/s ] 内存消耗:4,706.92kb 文件加载:93
- 查询信息 : 1 queries 0 writes
- 缓存信息 : 18 reads,0 writes
- /www/wwwroot/zheca.com/public/index.php ( 4.08 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/base.php ( 1.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Loader.php ( 12.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/composer/autoload_static.php ( 6.54 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Error.php ( 4.00 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/psr/log/Psr/Log/LoggerInterface.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Container.php ( 15.53 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/App.php ( 26.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Env.php ( 2.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Config.php ( 9.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/convention.php ( 11.74 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/tags.php ( 0.96 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Hook.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/common.php ( 37.88 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/helper.php ( 20.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/provider.php ( 0.62 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/app.php ( 8.05 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Env.php ( 1.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Facade.php ( 3.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cache.php ( 1.13 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/console.php ( 0.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/cookie.php ( 1.11 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/database.php ( 2.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/log.php ( 1.22 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/middleware.php ( 0.85 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/session.php ( 1.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/template.php ( 1.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/config/trace.php ( 0.84 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 4.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-php72/bootstrap.php ( 1.41 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/symfony/polyfill-intl-idn/bootstrap.php ( 2.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/ralouphie/getallheaders/src/getallheaders.php ( 1.60 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/promises/src/functions.php ( 11.77 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions_include.php ( 0.15 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/psr7/src/functions.php ( 26.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions_include.php ( 0.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/guzzlehttp/guzzle/src/functions.php ( 9.65 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Support/Helpers.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/overtrue/wechat/src/Kernel/Helpers.php ( 1.81 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/helper.php ( 0.18 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Hook.php ( 1.46 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Db.php ( 7.67 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Lang.php ( 7.38 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Request.php ( 57.17 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Log.php ( 8.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/log/driver/File.php ( 8.95 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/lang/zh-cn.php ( 12.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/route/route.php ( 3.16 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Route.php ( 3.83 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Route.php ( 25.79 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Domain.php ( 7.07 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleGroup.php ( 16.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Rule.php ( 28.50 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleItem.php ( 8.69 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/RuleName.php ( 3.92 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Config.php ( 1.52 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/vendor/naixiaoxin/think-wechat/src/Behavior/AppInit.php ( 1.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/dispatch/Module.php ( 5.21 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/route/Dispatch.php ( 9.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Middleware.php ( 5.34 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cookie.php ( 7.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/View.php ( 5.71 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/view/driver/Think.php ( 6.12 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Template.php ( 47.31 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/template/driver/File.php ( 2.29 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Session.php ( 14.35 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Debug.php ( 7.57 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Cache.php ( 3.27 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/driver/File.php ( 7.91 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/cache/Driver.php ( 8.70 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Chapter.php ( 63.61 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Check.php ( 2.03 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/controller/Base.php ( 2.97 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Controller.php ( 7.48 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/traits/controller/Jump.php ( 4.76 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/application/index/model/BooksModule.php ( 40.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Model.php ( 27.26 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Attribute.php ( 17.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/RelationShip.php ( 19.82 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/ModelEvent.php ( 6.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/TimeStamp.php ( 2.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/model/concern/Conversion.php ( 7.49 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/facade/Cache.php ( 2.06 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Connection.php ( 58.94 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/connector/Mysql.php ( 5.58 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/builder/Mysql.php ( 5.51 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Builder.php ( 36.45 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/db/Query.php ( 104.44 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/Response.php ( 9.68 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/response/View.php ( 2.28 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/runtime/temp/3bd55e974fa579e25ffeec3951e1269c.php ( 4.04 KB )
- /www/wwwroot/zheca.com/thinkphp/library/think/debug/Html.php ( 4.02 KB )

0.100430s